دوران رياست جمهوري آيت الله سيدعلي خامنه‌اي كه نخست وزيري ايشان را "ميرحسين موسوي" بر عهده داشت، از سال 1360 تا  1368 بود، اكبر هاشمي رفسنجاني از 1368 تا 1376 و سيدمحمد خاتمي نيز از 1376 تا 1384 دولت را در اختيار داشتند.

در حالي كه در دور دوم انتخابات روساي جمهوري در دوره هاي يادشده يعني در سال 1364 براي آقاي خامنه اي، 1372 براي هاشمي رفسنجاني و 1380 براي سيدمحمد خاتمي رقباي چندان قوي در عرصه حاضر  نشدند، در انتخابات كنوني كه در پايان دوره اول رياست جمهوري "محمود احمدي نژاد" برگزار مي شود و  او خود را براي دوره جديد نيز نامزد كرده است،‌ سه رقيب جدي به صحنه آمده اند. "ميرحسين موسوي " نخست وزير دوران دفاع مقدس است، "مهدي كروبي" رياست دو دوره مجلس شوراي اسلامي را در كارنامه خود دارد و "محسن رضايي" نيز فرمانده كل سابق سپاه پاسداران و دبيري مجمع تشخيص مصلحت نظام را در سوابق خويش جاي داده است.

مطابق قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران يك رئيس جمهور حداكثر 2 دوره متوالي مي تواند در مسند رياست جمهوري باشد و از آنجا كه رئيس جمهور در ايران 4 سال در مسند قدرت است و معمولا براي بار دوم نيز كانديدا مي شود ، مردم تاكنون با راي خود فرصت 8 ساله اي را به رئيس جمهور داده اند تا برنامه هاي خود را محقق كند. شايد به همين دليل است كه در دور دوم انتخاب يك رئيس جمهور معمولا كانديداي مهمي براي رقابت جدي با وي در عرصه انتخابات حاضر نمي شد.

حريفان قدرتمند

اما، اين بار شرايط فرق كرده است. ميرحسين موسوي كه تجربه 8 سال مديريت دولت آنهم در دوران دفاع مقدس را در كارنامه خود دارد 20 سال پس از كناره گيري از عرصه مديريتي كشور به رقابت با احمدي نژاد در دور دوم انتخاب وي برآمده است. مهدي كروبي چهره شاخص و با نفوذ اصلاح طلبان نيز كه در نهمين دوره انتخابات رياست جمهوري حريف احمدي نژاد بود و در مرحله نخست انتخابات، در جايگاه پس از او قرار گرفت و در نتيجه نتوانست به مرحله دوم آن انتخابات راه يابد، اين بار هم به هماوردي با او برخاسته است.

سومين رقيب احمدي نژاد نيز "محسن رضايي" از چهره هاي شاخص اصولگرايان است كه  در دور نهم انتخابات رياست جمهوري با هدف همگرايي و پيروزي اصولگرايان در آخرين لحظات از دور رقابتها كنار كشيده بود. او اين بار با انتقاد از عملكرد و سياستهاي احمدي نژاد باز هم به صحنه آمده اما گفته است كه تا روز راي گيري در صحنه باقي خواهد ماند.

به عقيده ناظران، حضور اين نامزدها اگرچه پيروزي را براي احمدي نژاد دشوار ساخته است اما انتظار مي رود حضور چهار كانديداي جدي در عرصه انتخابات، به افزايش مشاركت مردم در انتخابات بينجامد. اهميت اين امر آنجا بيشتر خود را مي نماياند كه به ياد آوريم معمولا در دور دوم انتخابات رياست جمهوري كه با پيروزي فرد حاكم همراه مي شود، شمار شركت كنندگان در انتخابات نسبت به دوره پيش از آن كاهش يافته است.

شماري از كارشناسان بر اين باورند كه مشاركت حداكثري به نوع تلاش و فعاليت دولت فعلي هم برمي‌گردد چرا كه تلاش دولت به گونه اي بوده است كه مردم احساس قرابت بيشتري با حاكميت پيدا كرده و تاثير راي خود را در اداره كشور ديده اند. به همين دليل مشاركت حداكثري را مي‌توان از دستاوردهاي دولت نهم به شمار آورد كه موفق شده است با اعتمادسازي بالا و  جديت در روند اقدامات قوه مجريه، زمينه را براي اعتمادسازي در سطح بالا فراهم كند.

اين در حالي است كه عده اي ديگر بر اين باورند حضور سه رقيب جدي براي رييس جمهور كنوني به معناي نارضايتي طيف زيادي از احزاب، شخصيتها و چهره هاي بانفوذ كشور از عملكرد چهار سال گذشته است، به گونه اي كه آنان اطمينان يافته اند مي توانند از حمايت اكثريت مردم براي شكست دادن رييس جمهوري كنوني برخوردار شوند.

محمدحسين فرهنگي نماينده تبريز و عضو فراكسيون اصولگرايان در مجلس شوراي اسلامي در گفت‌وگو با خبرنگار جام‌جم آنلاين با اشاره به تفاوت‌هاي اين دوره از انتخابات رياست جمهوري با دوره‌هاي قبلي گفت: مردم به خاطر تحقق اهداف برنامه‌هاي رئيس‌جمهور معمولا 2 دوره به يك رئيس‌جمهور راي مي‌دهند تا رئيس‌جمهور براي پياده كردن برنامه‌هاي خود 8 سال فرصت داشته باشد.

وي افزود: در اين دوره اراده‌اي وجود دارد تا مانع تداوم رياست جمهوري دكتر احمدي‌نژاد شود، اما شواهد نشان مي‌دهد كه مردم همان رويه گذشته خود را خواهند داشت.

عضو فراكسيون اكثريت مجلس تاكيد كرد: در اين دوره برخلاف دوره‌هاي دوم رياست جمهورهاي قبل، يك رقابت جدي بوجود آمده كه از اين جهت با دوره‌هاي قبلي متفاوت است.

عزت‌الله يوسفيان ملا نماينده آمل در مجلس و ديگر عضو فراكسيون اكثريت مجلس هم در اين باره گفت: آقايان كروبي، ميرحسين موسوي و محسن رضايي هر كدام براي حضور در عرصه انتخابات دلايل و استدلال خاص خود را مطرح كردند و حضور چنين كانديدايي در رقابت انتخاباتي دور دوم رياست جمهوري يك رئيس‌جمهور در ايران بي‌سابقه است.

وي با اشاره به حساسيت اين دوره از انتخابات يادآور شد: هر چه ميزان مشاركت مردم بالا باشد پايه‌هاي نظام بيشتر تقويت خواهد شد و قدرت چانه‌زني جمهوري اسلامي ايران در عرصه بين‌المللي افزايش مي‌يابد.

نماينده آمل در مجلس اضافه كرد: از آنجا كه نظام ما يك نظام مردمي و برپايه راي و نظر مردم اداره مي‌شود، بنابراين هر انتخاباتي در ايران يك كارنامه‌اي از جمهوري اسلامي ايران بر جاي خواهد گذاشت و يك رفراندومي براي نظام جمهوري اسلامي ايران است بنابراين مشاركت بيشتر مردم به تقويت نظام منجر خواهد شد.

شيوه تبليغات

شيوه تبليغات در اين دوره نيز متفاوت است. مي توان گفت كانديداها سعي كرده اند در اين دوره نماد خاصي براي شيوه تبليغات خود انتخاب كنند و تلفيقي از مدرنيته و سنت در شيوه تبليغات اين دوره مشاهده مي شود.
حاميان ميرحسين موسوي رنگ سبز را بعنوان نماد حمايت از وي برگزيده اند و در توجيه آن مي گويند كه اين رنگ اهل بيت (ع) و رنگ نشاط، اميد و سرسبزي و سرزندگي است.

حاميان محمود احمدي نژاد هم پرچم ايران را با هر سه رنگ سبز ، سفيد  و سرخ  براي خويش برگزيده اند  تا بگويند نامزد آنان، نامزد همه مردم ايران است.  حاميان مهدي كروبي نيز  رنگ سفيد را براي خود برگزيده اند تا به نوعي پاكي، صداقت نامزد خود و خوشبختي ملت ايران را در صورت انتخاب وي به ديگران نشان دهند. در اين ميان، فقط "محسن رضايي" است كه براي حاميان خويش رنگي انتخاب نكرده است.

حاميان هر يك از نامزدها در كنار استفاده از نمادهاي يادشده به صورت پرچم، مچ بند، پوستر و ساير ابزارهاي تبليغاتي، به توزيع انواع پوستر و بروشور نيز روي آورده اند و اين وضعيت با نزديك شدن به روز راي گيري در 22 خرداد هر روز بيشتر تشديد مي شود.

از ويژگيهاي تبليغات يادشده بكارگيري گسترده پوسترهايي در قطع كاغذ معمولي به صورت سياه و سفيد به ويژه از سوي هواداران ميرحسين موسوي است كه تصاوير او را به همراه خاتمي و امام خميني (ره) نيز منتشر كرده اند، حال آنكه حاميان احمدي نژاد با پخش گسترده تصاوير رنگي كه پيرشدن او را طي چهار سال اخير نشان مي دهد و  ديگر تصاوير همراه با پرچم ايران و قله دماوند ، از تداوم برنامه هاي او براي جوانان، مسكن و اقتصاد در چهار سال آينده سخن مي گويند.

طرفداران كروبي با شعار "تغيير براي ايران"، عكسهاي رنگي بسياري را با زمينه سفيد از او به چاپ رسانده اند و هواداران محسن رضايي نيز او را "معمار نوين اقتصاد ايران" معرفي مي كنند.

يكي از مهمترين ويژگيهاي تبليغاتي اين دوره از انتخابات، حضور دختران و پسراني با هر شكل و قيافه در ميان هواداران نامزدها است كه تاكنون با مسالمت و  پرهيز از درگيري، در طول تمامي شب تا ساعت 4 تا 5 بامداد به ويژه در خيابانهاي تهران به تبليغ نامزد موردنظر خود مشغولند. اين افراد با پاي پياده يا سوار بر موتورسيكلت يا خودروهايي كه پوسترهاي نامزدهاي محبوب خود را روي آن چسبانده اند،‌ در كنار يكديگر براي پيروزي نامزد خويش تلاش مي كنند و وقتي بهم مي رسند در فضايي شاد و بانشاط فقط شعارهاي به نفع يكديگر يا عليه ديگري سر مي دهند، بدون آنكه هيچ برخورد و درگيري فيزيكي رخ دهد.

اما شايد مهمترين ويژگي تبليغاتي دوره كنوني انتخابات، برگزاري مناظره هاي زنده تلويزيوني ميان نامزدها باشد كه بنا به برخي نظرسنجي ها و برآوردها، بيشترين تاثير را در ميان مردم برجاي گذاشته است به گونه اي كه در مناظره ميرحسين موسوي و محمود احمدي نژاد طبق گزارشها،  50 ميليون نفر در ايران تا ساعت 12 شب پاي تلويزيون نشسته بودند. اين وضعيت كمابيش براي ديگر نامزدها نيز تكرار شده است.

اين مناظره ها براي نخستين بار در ايران برگزار مي شود و به اعتقاد كارشناسان، توانسته است فضاي كشور را بخوبي انتخاباتي كرده و به روشن شدن زواياي پنهان شخصيت و برنامه هاي نامزدها كمك بسياري كند، اگرچه به دليل نوپا بودن اين برنامه برخي واكنشها و اعتراضات نسبت به سخنان برخي نامزدها به ويژه هنگامي كه به افراد غايب اتهاماتي وارد مي آورند، مطرح شده است. با اين حال، همه كارشناسان هم عقيده هستند كه اين مناظره ها وجه ديگري را از استقرار فضاي دموكراسي ديني در ايران به نمايش گذاشته به گونه اي كه نامزدها در آن به صراحت به انتقاد از عملكرد دولت و رفتار حاكمان مي پردازند.

رسانه ملي علاوه بر اين مناظره ها كه به صورت دو به دو ميان نامزدها برگزار مي شود، در مجموع 17 ساعت براي آنان براي تبليغ ، مصاحبه و تشريح ديدگاههايشان در شبكه هاي مختلف راديويي و تلويزيوني گنجانده است كه از اين نظر يك ركورد محسوب مي شود.

از ديگر شيوه هاي تبليغاتي انتخابات دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري، ارايه دقيق برنامه ها از سوي نامزدهاي انتخاباتي است كه در آن،  ضمن نقد يكديگر، بطور مشخص برنامه هاي خود را براي بخشهاي مختلف مانند كاهش مدت خدمت سربازي،  توزيع سود نفت، جمع كردن گشت ارشاد و يا تعامل با امريكا در صورت پيروزي در انتخابات بيان مي كنند. چنين دقت و جزئي نگري در ارايه انتخابات در دوره هاي گذشته انتخابات رياست جمهوري در ايران كمتر ديده شده است.

يكي ديگر از وجوه بارز تبليغاتي نامزدها در انتخابات كنوني، چندمحوري شدن تبليغات نامزدها است. به عبارت ديگر، در حالي كه در گذشته فقط فرد نامزد در مجامع عمومي و پوسترها ظاهر مي شد تا خود را به ديگران معرفي كند، در انتخابات كنوني، هر يك از نامزدها به گونه اي كوشيده اند ياران خويش را نيز معرفي كنند. به عنوان نمونه، "مهدي كروبي" در بسياري از بنرها و پوسترهاي تبليغاتي خود، "غلامحسين كرباسچي" را به عنوان معاون اول خود در صورت پيروزي در انتخابات معرفي كرده و حتي، فيلمهاي تبليغاتي خود را نيز با حضور او  و ديگر چهره هاي ستادش به نمايش گذاشته است.

"ميرحسين موسوي" در مجامع عمومي به همراه همسرش، دكتر "زهرا رهنورد" حضور يافته و "محسن رضايي" كه با شعار "دولت ائتلافي و كارآمد" پا به صحنه انتخابات گذشته، معمولا "داود دانش جعفري" و شماري از اعضاي كابينه آينده را همراه خود دارد. جتي محمود احمدي نژاد نيز تلاش مي كند تا همواره با چهره  هايي مانند "اسفنديار رحيم مشايي" معاون خود در امور گردشگري، "مسعود زريبافان" و چندتن از مشاوران و همراهان ديرينه اش ظاهر شود.

اعلام مواضع احزاب و تشكلها

اگرچه در هر دوره از انتخابات، احزاب و تشكلهاي شاخص كشور حمايت خود را از هر يك از نامزدها اعلام كرده اند، اما اين بار به نظر مي رسد تفاوتهايي در اين زمينه رخ داده است. به عنوان مثال، جامعه روحانيت مبارز بر خلاف رويه خود،‌ از هيچ نامزدي حمايت نكرده و فقط برخي اعضاي آن، ديدگاههاي خود را به صورت فردي در باره برخي از نامزدها بيان كرده اند. كار در اين زمينه حتي تا آنجا پيش رفته است كه در  استان آذربايجان شرقي، جامعه روحانيت از نامزدي حمايت مي كند كه به نظر مي رسد با نظر اكثريت جامعه روحانيت مبارز در تهران متفاوت است.

از سوي ديگر، مجمع روحانيون مبارز نيز بطور رسمي حمايت خود را از "ميرحسين موسوي" اعلام داشته ، حال آنكه "مهدي كروبي" موسس اين مجمع كه سالهاي متمادي، دبيركلي آن را در اختيار داشت، و تنها روحاني حاضر در ميان نامزدها است، در صحنه انتخابات حضور دارد.

ديگر تفاوت انتخابات كنوني، علاوه بر بروز شكاف و انشقاق در حمايت متحد تشكلهاي وابسته به هر يك از دو جناح "اصولگرايان" يا همان "جناح راست" و "اصلاح طلبان" يا "جناح چپ" از يك نامزد واحد، بروز اختلاف نظر حتي در ميان اعضاي شوراي مركزي احزاب از نامزدهاي انتخابات كنوني است.

به عنوان مثال، نه تنها تشكلها و احزاب وابسته به اصولگرايان در انتخابات كنوني بر سر حمايت از "محمود احمدي نژاد" و "محسن رضايي" دچار اختلاف شده و برخي از آنها نيز به حمايت از ميرحسين موسوي روي آورده اند، بلكه در ميان اصلاح طلبان نيز در حالي كه اكثر تشكلها و احزاب آن، موسوي را به عنوان نامزد خود برگزيده اند، اما گروههاي ديگر مانند دفتر تحكيم وحدت و حزب اعتماد ملي از كروبي حمايت مي كنند.

اين در حالي است كه در  حزبي مانند كارگزاران سازندگي در حالي كه خود حزب بطور رسمي از ميرحسين موسوي حمايت كرده و شماري از چهره هاي مطرح آن در اين زمينه تلاش مي كنند، اما غلامحسين كرباسچي دبيركل و چندتن از اعضاي آن، مانند مهاجراني و نجفي در ستاد كروبي فعاليت دارند.

تلاش براي استفاده از وجاهت و اعتبار مراجع تقليد ، هنرمندان ، شهدا و ورزشكاران نيز در انتخابات
كنوني همچون ديگر دوره ها ادامه دارد ، اگرچه مراجع اعلام كرده اند كه از نامزد خاصي در اين انتخابات حمايت نمي كنند.